Samowystarczalność – młoda kobieta sadzi i zbiera własne plony.

Przydomowy ogródek: podstawowe informacje i porady związane z amatorską uprawą roślin

Własny ogródek to nie tylko miejsce do odpoczynku i relaksu, ale również raj na ziemi dla ludzi chcących uprawiać własne warzywa i owoce. Dysponując odpowiednią przestrzenią, możesz samodzielnie hodować wiele różnych odmian roślin jadalnych, dzięki którym stworzysz ogród samowystarczalny i zapewnisz sobie zapasy żywności na cały rok. W celu osiągnięcia samowystarczalności należy sporządzić sezonowy plan uprawy warzyw i owoców oraz dowiedzieć się, w jaki sposób sadzić rośliny towarzyszące, a także zrozumieć, czym jest tzw. płodozmian.

Ogródek domowy dla początkujących: garść podstawowych informacji

Kto chętnie sadzi własne warzywa, na pewno nie raz marzył o tym, aby ze zbiorów móc wyżywić siebie i swoją rodzinę. Jeśli masz dużą działkę, na której pomieścisz większą uprawę, zastanawiasz się pewnie, jak na szeroką skalę hodować warzywa i owoce. W tym celu przemyśl dokładnie:

  • Ile czasu możesz zainwestować na uprawę ogrodu?
  • Jak dużą powierzchnią działki dysponujesz?
  • Jakie rodzaje warzyw i owoców chcesz zasadzić?
  • Ile osób – i w jakim stopniu – pragniesz wyżywić z przyszłych upraw?
  • Jakim budżetem dysponujesz?

Mając na uwadze powyższe kwestie, rozpocznij przygotowania grządek pod swoją uprawę. Na początku, staraj się rozwijać swoje zagony małymi krokami, aby lepiej kontrolować i pielęgnować cały ogródek. Najlepiej zacząć od jednej lub dwóch grządek, na których zasadzisz tylko parę różnych warzyw.

Aby prawidłowo oszacować własne zapotrzebowanie, musisz przez kilka miesięcy skrupulatnie odnotowywać, jakie jarzyny i owoce kupujesz. Na podstawie tych wyliczeń zaplanujesz mniej więcej, ile jedzenia w najbliższym czasie będziesz potrzebować. Początkujący ogrodnicy mogą w ten sposób ocenić, które rośliny warto faktycznie hodować.

WskazówkaDla osób starszych, niepełnosprawnych ruchowo lub planujących założenie ogródka na balkonie, świetnym rozwiązaniem będzie korzystanie z podwyższonych grządek. Te, w zależności od wymiarów, można łatwo uprawiać na stojąco lub siedząco.

WskazówkaDla osób starszych, niepełnosprawnych ruchowo lub planujących założenie ogródka na balkonie, świetnym rozwiązaniem będzie korzystanie z podwyższonych grządek. Te, w zależności od wymiarów, można łatwo uprawiać na stojąco lub siedząco.

Planowanie grządek na warzywa – informacje dla osób chcących uprawiać samowystarczalną działkę

Jeśli potrafisz mniej więcej oszacować, ile czasu możesz poświęcić na prace działkowe i jakie masz potrzeby, możesz zacząć planować czym obsadzisz grządki.

Analiza działki i jej przemiana w ogród samowystarczalny

Chcesz zapewnić sobie i rodzinie wyżywienie z własnych upraw? Przyjrzyj się dokładnie swojej działce warzywnej. Przeanalizuj, jakie jest jej nasłonecznienie i oceń jakość gleby. Aby z sukcesem uprawiać własne warzywa i owoce, należy spełnić następujące kryteria:

  • Nasłonecznienie: twoje grządki powinny być skierowane na południe, aby zapewnić roślinom odpowiednią ilość naturalnego światła.
  • Właściwości terenu: najlepszym gruntem jest względnie płaska działka lub południowy stok o delikatnym nachyleniu. Dodatkowo powinien być to teren osłonięty od wiatru.
  • Podłoże: aby skutecznie uprawiać rośliny jadalne, gleba nie powinna być ani zbyt piaszczysta, ani gliniasta. W celu poprawy jakość ziemi, warto wymieszać ją z kompostem.
  • Nawodnienie: jeśli chcesz ułatwić sobie pracę, możesz pomyśleć o zainstalowaniu automatycznego systemu podlewania. Jednak warto pamiętać o tym, że jest to dość droga inwestycja. Znacznie oszczędniejsze będzie nawadnianie gruntu wężem lub konewką. Pomyśl także o zbiornikach na deszczówkę, dzięki nim nie tylko oszczędzisz pieniądze, ale również zadbasz o środowisko.

SprawdźWłaściwości gleby można sprawdzić wykonując prosty test. Weź garść mokrej ziemi i ściśnij w dłoni. Następnie postaraj się uformować coś na kształt rolki. Jeśli bez trudu uzyskasz zbitą, ale nie kleistą masę, wtedy możesz mieć pewność, że dysponujesz dobrą mieszanką gleby. Gdy rolka jest kleista, masz ziemię gliniastą, natomiast krucha świadczy o zbyt piaskowym podłożu.

SprawdźWłaściwości gleby można sprawdzić wykonując prosty test. Weź garść mokrej ziemi i ściśnij w dłoni. Następnie postaraj się uformować coś na kształt rolki. Jeśli bez trudu uzyskasz zbitą, ale nie kleistą masę, wtedy możesz mieć pewność, że dysponujesz dobrą mieszanką gleby. Gdy rolka jest kleista, masz ziemię gliniastą, natomiast krucha świadczy o zbyt piaskowym podłożu.

Stopień samowystarczalności i konieczna ilość wymaganej przestrzeni na grządki

W celu łatwej uprawy i dostępu do hodowanych roślin, powinno się zaplanować grządki nie szersze niż 1,30 metra. Przyjęło się również obsadzanie rabatek na planie prostokąta. Wygodny dostęp do nich zagwarantujesz tworząc główne ścieżki o szerokości metra i poboczne przejścia szersze niż 60 centymetrów. Aby oszacować, jaką powierzchnię musisz obsadzić, by móc się bez trudu wyżywić z owoców własnej pracy, sporządziliśmy orientacyjne zestawienie poziomów samowystarczalności:

Stopień samowystarczalności Powierzchnia sadzenia
Uprawa pojedynczych okazów drzew i roślin jadalnych Wymagana przestrzeń zależy od rodzaju hodowanych roślin (wystarczy nawet jedna grządka, gdy uprawia się mały ogródek warzywny na balkonie)
Częściowa samowystarczalność od 25 m² na osobę
Znaczna samowystarczalność od 70 m² na osobę
Całkowita samowystarczalność od 160 m² na osobę

Płodozmian: jak najlepiej wykorzystać substancje odżywcze zawarte w glebie

Optymalnym zagospodarowaniem przestrzeni w celu wyżywienia jednej osoby będzie obsadzenie czterech grządek warzyw, jednego zagonu ziół, a także wydzielenie odpowiedniej powierzchni na owoce jagodowe oraz drzewa. Aby adekwatnie wykorzystać substancje odżywcze zawarte w glebie, powinno się stosować płodozmian i działać na podstawie następującego systemu:

Płodozmian – infografika o rotacji roślin w ogródku.
  • Grządka 1 – rośliny o dużych wymaganiach: warzywa i owoce potrzebujące bardzo odżywczej ziemi, powinny być sadzone na glebie nawożonej kompostem i w trakcie uprawy regularnie użyźniane. Do tej grupy roślin zaliczane są pomidor*, ogórek, cukinia, papryka, szparag, kapusta, ziemniak, seler, a także bakłażan.
  • Grządka 2 – rośliny o średnich wymaganiach: uprawy te nie wymagają tak dużego zaangażowania z naszej strony, jak rośliny z pierwszej grządki. Mimo wszystko, ich podłoże należy jesienią wymieszać z nawozem. Do warzyw o średnich wymaganiach zaliczamy sałatę siewną, buraka, mangold, roszpunkę, marchewkę, szpinak, cebulę, koper włoski, a także kalarepę.
  • Grządka 3 – rośliny o małych wymaganiach: sadzonki tego typu mogą z powodzeniem rosnąć nawet na jałowej glebie. Są to między innymi: zioła, rzodkiewka, czosnek, rukola, groszek i fasolka.
  • Grządka 4 – nawozy zielone: do uprawy na nawóz zielony najlepiej nadają się rośliny motylkowe, przykładowo: łubin żółty, seradela, peluszka. Spulchniają i wzbogacają one glebę w wiele minerałów, a przy okazji mogą być bardzo ekologiczne, zwłaszcza gdy dostarczają nektaru pszczołom.

Rotacja zasiewu grządek, czyli płodozmian, powinien następować co roku i być przeprowadzany zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Tam, gdzie rosły rośliny o dużych wymaganiach, należy rok później posadzić nawozy zielone, aby gleba naturalnie się użyźniła. Warzywa i owoce z pierwszej grządki powinny następnie zostać posadzone w drugiej rabatce. Podobnie robimy z roślinami o średnich wymaganiach i sadzimy je w trzeciej grządce, a niewymagające sadzonki rozsiewamy w czwartej grządce. Dzięki temu ziemia może odpocząć i się naturalnie użyźniać, a nasze uprawy mają glebę bogatą w minerały.

UwagaIstnieją również rośliny uprawne, którym nie powinniśmy zbyt często zmieniać miejsca uprawy, przez co nie nadają się do corocznej rotacji w ramach płodozmianu. Na przykład rabarbar, *pomidory i truskawki powinny być wysadzane w tym samym miejscu przez dwa, trzy lata.

UwagaIstnieją również rośliny uprawne, którym nie powinniśmy zbyt często zmieniać miejsca uprawy, przez co nie nadają się do corocznej rotacji w ramach płodozmianu. Na przykład rabarbar, *pomidory i truskawki powinny być wysadzane w tym samym miejscu przez dwa, trzy lata.

Sadzenie warzyw – optymalne wykorzystanie grządek poprzez stosowanie wsiewki i międzyplonu

Jeśli pragniesz odpowiednio wesprzeć uprawę swoich roślin, musisz pamiętać nie tylko o płodozmianie, ale również o stosowaniu wsiewki. Tu warto zapoznać się chociażby ze znaczeniem takich terminów jak: międzyplon i poplon.

Początkujący działkowicze mogą odczuwać natłok informacji związany z koniecznością stosowania zarówno wsiewki jak i płodozmianu. Rozeznanie w tych tematach ułatwi ci na pewno nasza infografika, w której w prosty sposób wyróżniliśmy podstawowe fazy sadzenia poszczególnych roślin.

Początkujący działkowicze mogą odczuwać natłok informacji związany z koniecznością stosowania zarówno wsiewki jak i płodozmianu. Rozeznanie w tych tematach ułatwi ci na pewno nasza infografika, w której w prosty sposób wyróżniliśmy podstawowe fazy sadzenia poszczególnych roślin.

Wsiewka poplonowa w ogrodzie samowystarczalnym

Wsiewka to dodatkowa roślina sadzona między uprawami, która dobrze uzupełnia główny zasiew – wzmacnia go i odstrasza szkodniki. W tym celu najpierw zaplanuj, które warzywa i owoce chcesz uprawiać, a następnie wybierz pasujące do nich uprawy sąsiadujące. Listę dobrych sąsiadów wśród roślin znajdziesz tutaj:

Międzyplon i poplon w przydomowym ogródku

Ze względu na odmienne potrzeby roślin oraz ich różny czas dojrzewania, na jednej grządce możliwy jest różnorodny wysiew, nawet trzy razy do roku. W gruncie rzeczy dzielimy warzywa na trzy kategorie:  

  • Rośliny, które nadają się na przedplon: te warzywa można wysiać już w marcu, gdyż bez problemu zniosą ewentualne przymrozki. Ich plony zbiera się z reguły od połowy mają do czerwca. Zalicza się do nich: rzodkiewkę, buraka, różne odmiany sałaty, marchew oraz zioła.
  • Plon główny: od połowy maja warto rozpocząć siew warzyw, których plonów najbardziej wyczekujemy. Rośliny te, dojrzewając w czasie ciepłych miesięcy, będą miały optymalne warunki do wzrostu. Na ten siew nadają się najlepiej: ogórki, pomidory, cukinia, dynia i różne odmiany kapusty.
Wsiewka poplonowa – infografika o dobrym sąsiedztwie roślin.
  • Poplon: są to rośliny, którym nie przeszkadzają niższe temperatury. Dzięki temu można zbierać je zimą. Aby było to jednak możliwe, należy pomyśleć o ich zasadzeniu już na przełomie lipca i sierpnia. Do tej grupy zaliczamy roszpunkę, por, jarmuż, szpinak czy brukselkę.

Jeśli szukasz dobrego planu siewu uwzględniającego płodozmian i chcesz wiedzieć, które warzywa nadają się na przedplon, plon główny i poplon, skorzystaj z naszej infografiki. Dowiesz się z niej, jak w prosty i wydajny sposób obsadzić grządki w przydomowym ogródku.

Jak zrobić zapasy na zimę – przechowywanie warzyw i owoców

Każdy, kto planuje wyżywić rodzinę z własnej uprawy i cieszyć się samowystarczalną działką, powinien dobrze przygotować się na zimę oraz wiedzieć, jak zrobić odpowiednie zapasy warzyw i owoców. Najważniejsze metody na długie zachowanie wartości odżywczych twoich plonów to:

  • Suszenie: niektóre warzywa, owoce i zioła nadają się do suszenia w piekarniku. Odpowiednie do tego będą pomidory, cukinia, bakłażan, cebula, grzyby leśne, czosnek, marchew, jabłka, a także śliwki.
  • Zamrażanie: dzięki odpowiedniej temperaturze, można przez długi czas przechowywać jedzenie w zamrażarce. W ten sposób, twoje zapasy dotrwają bez problemu do zimy. Nie wszystkie jednak warzywa i owoce się do tego nadają. Najlepiej przechowywać w ten sposób: jagody, truskawki, maliny, jabłka, gruszki, rabarbar, papryka, marchew, cukinia, groszek i fasolę, kapustę, szpinak oraz różne pestkowce, takie jak brzoskwinie lub czereśnie.
  • Zagotowanie: takie produkty jak groszek, fasola, marchew, pomidory, buraki, czereśnie lub gruszki można również ugotować w temperaturze 180° C i zawekować. Dzięki temu będą nadawać się do spożycia przez wiele miesięcy.
  • Smażenie: zrobienie własnej marmolady, to świetny i zdrowy pomysł na osłodzenie sobie posiłków. Do przygotowania konfitury nadaje się większość owoców. Najlepsze będą różne odmiany jagód oraz cytrusów.
  • Marynowanie: bez względu na konkretną metodę – zalewa octowa, olejowa czy solona – warzywa i owoce pozostaną w nich długo zdatne do spożycia. Ogórki, rzodkiewki, papryka, cebula, buraki i cukinia świetnie nadają się do zakwaszenia lub zalania w oleju.
  • Apertyzacja: poprzez zamknięcie w szczelnym pojemniku i pozbawienie go powietrza, można również zadbać o dłuższą przydatność artykułów spożywczych. Ten współczesny sposób przechowywania nadaje się do utrzymania świeżości większości warzyw i owoców.

Planując stworzenie działki samowystarczalnej, pamiętaj o konieczności posiadania przestrzeni do przechowywania swoich plonów i konserw, głównie z myślą o możliwości spożycia ich zimą.

Podsumowanie

Tworząc dobry plan sadzenia i wykorzystania grządek, stworzysz bogaty w uprawy przydomowy ogródek. Jeśli przy okazji znajdziesz na to czas i siły, możesz wyżywić siebie i swoją rodzinę z własnych upraw. Działka samowystarczalna wymaga odpowiedniego zaplanowania rabatek i konsekwentnego stosowania się do zasad płodozmianu. Najlepiej rozwijać swoje umiejętności stopniowo i z czasem powiększać plony. W ten sposób uprawa przydomowego ogródka będzie przyjemna i owocna.  

Źródła:

https://www.kalendarzrolnikow.pl/2338/zakladamy-ogrodek-warzywny-praktyczne-porady
(dostęp 04.05.2021)

http://www.e-ogrodek.pl/a/plodozmian-w-warzywniku-co-to-jest-plodozmian-i-go-stosowac-w-praktyce-20811.html
(dostęp 04.05.2021)

https://www.kalendarzrolnikow.pl/1954/plodozmian-czyli-rotacja-roslin-system-dwupolowy-i-system-trzypolowy
(dostęp 04.05.2021)

http://www.ogrod-dzialka.eu/2018/10/11/samowystarczalnosc-ogrod-warzywny/
(dostęp 04.05.2021)

Źródła zdjęć:

iStock.com/Jay Yuno

iStock.com/Zbynek Pospisil