shop.global.1
Czerwone serce na drzewie

Żyj w zgodzie z naturą!

Jak chronić środowisko podczas pieszych wędrówek, wspinaczki i górskich wycieczek rowerowych?

Ciągła gonitwa, pośpiech i stres to nierzadko powody, dla których natura staje się niezastąpionym miejscem relaksu i oazą spokoju. Wędrówki leśnymi ścieżkami, wycieczki rowerowe po górach i dolinach czy wspinaczka górska często pozwalają odzyskać wewnętrzną harmonię i są motorem napędowym do podejmowania kolejnych działań.

Jednak lasy, łąki czy jeziora to nie tylko doskonałe miejsce na odprężenie dla nas, ludzi. Natura to przede wszystkim przestrzeń życiowa niezliczonych gatunków roślin i zwierząt. Datego tak ważne jest, aby nie zakłócać wrażliwych ekosystemów, a otaczającą nas przyrodę traktować z należytym szacunkiem. W poniższym poradniku znajdziesz wiele cennych wskazówek, jak dbać o środowisko i poznasz zasady zachowania proekologicznego w górach i lasach. Żyj w zgodzie z przyrodą!

icon-mark

Jeśli chcesz zabrać większą ilość drewna na opał, zwróć się o pozwolenie do lokalnego nadleśnictwa.

icon-lamp

Zachowaj szczególną ostrożność w sezonie lęgowym dzikich zwierząt, który trwa od kwietnia do czerwca.

icon-haken

Pamiętaj, by zapakować worek na śmieci – nie zajmuje dużo miejsca i potrafi zdziałać cuda!

Ochrona lasu – działania proekologiczne

Jazda samochodem i parkowanie w lasach

Wiele osób wybierających się na wędrówkę po lesie decyduje się na dojazd samochodem. Brak miejsc parkingowych powoduje, że kierowcy często nie zważają na przepisy i parkują swoje pojazdy na poboczu drogi, a czasem nawet w środku lasu. Takie zachowanie stanowi poważne zagrożenie – latem nagrzane katalizatory mogą spowodować pożar. Ponadto parkując samochód w lesie, niszczysz jego ściółkę, obniżając tym samym żyzność gleby i zaburzając proces retencji wodnej. Dodatkowo zostawiając pojazd na ścieżce, blokujesz dojazd pracownikom straży leśnej i w ten sposób naruszasz przepisy ruchu drogowego.

Parkowanie na większości dróg leśnych jest surowo zabronione. Samo poruszanie się pojazdami silnikowymi na terenie lasu jest dozwolone wyłącznie na drogach publicznych. Co ciekawe, w lasach nie istnieje obowiązek umieszczania tabliczek informujących o zakazie wjazdu. Dlatego jako kierowca pamiętaj o tym, by poruszając się samochodem, parkować go wyłącznie w wyznaczonych do tego miejscach. Zasady parkowania i sposób oznaczania miejsc parkingowych dokładnie opisuje Ustawa o lasach[1].

Jako pieszy możesz poruszać się również poza wyznaczonymi drogami. Jednak zachowaj przy tym szczególną ostrożność i szanuj bogactwo leśnej fauny i flory. W niektórych częściach lasów objętych ścisłą ochroną obowiązuje stały zakaz opuszczania wyznaczonych tras. Należą do nich drzewostany nasienne, siedliska zwierzyny, źródła rzek i potoków czy obszary zagrożone erozją wodną. Obowiązek poruszania się po wyznaczonych trasach dotyczy również rezerwatów przyrody i większości parków narodowych (wyjątek stanowi Park Narodowy Bory Tucholskie)[2].

Zbieranie roślin, grzybów i innych zasobów leśnych

Kolorowe owoce runa leśnego zwykle kuszą turystów, by je zerwać i skosztować. Podobnie kwiaty czy grzyby, które aż proszą się, by je nazbierać i zabrać ze sobą do domu. Jednak roślin, które tak pięknie zdobią lasy, nie możemy sobie ot tak zrywać.

Zasady postępowania z dziko występującymi roślinami i grzybami objętymi ochroną gatunkową reguluje Ustawa o ochronie przyrody i Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej roślin[3].

Z zapisów ustawy dowiemy się m.in., że na zrywanie roślin objętych ochroną należy mieć specjalne pozwolenie. Jednak wiele gatunków nie podlega ochronie, jak. np. borówki, jeżyny, maliny czy żurawina. Te jednak możesz zrywać wyłącznie w rozsądnych ilościach i na własny użytek, w przeciwnym razie przedstawiciel służby leśnej może nałożyć na ciebie karę za niszczenie mienia skarbu państwa. Ponadto pamiętaj o tym, aby podczas zrywania owoców nie niszczyć runa leśnego i nie rozgarniać ściółki. Grzyby zbieraj ręcznie, a miejsca po ich wyrwaniu przykryj mchem lub ściółką leśną, aby nie uszkodzić grzybni. Zanim wybierzesz się na grzybobranie, sprawdź, których gatunków grzybów nie wolno zbierać. Listę gatunków objętych ochroną ścisłą lub częściową znajdziesz w Rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej grzybów[4]. I tak oto może się okazać, że ulubiony maślak trydencki, gąska pomarańczowa czy opieńka torfowiskowa nie zagoszczą już na twoim kuchennym stole.

Dziko rosnące kwiaty nie stanowią wyjątku od reguły. Podobnie jak owoce czy grzyby i tych nie wolno nam zrywać bez zastanowienia. Zanim wybierzesz się na łąkę lub do lasu, zapoznaj się z aktualnym wykazem gatunków objętych ścisłą ochroną[5]. Jeśli chcesz wyhodować tak dobrze znany dzwonek brodaty czy goryczkę bezłodygową w przydomowym ogródku, udaj się po zezwolenie do regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub po prostu pozyskaj sadzonkę lub nasiona od licencjonowanego sprzedawcy. Rośliny, które w ten sposób urosną w twoim ogrodzie, możesz wykorzystywać na własne potrzeby i cieszyć się ich uprawą właściwie bez większych ograniczeń. Nie możesz jedynie samodzielnie uprawiać ich w środowisku naturalnym, a sadzonek wykorzystywać do celów handlowych.

Również pozyskiwanie pozostałych zasobów leśnych jest ograniczone wieloma restrykcjami. Okazuje się np., że zbierając szyszki, mech lub ściółkę, narażasz się na karę grzywny w wysokości 250 zł lub karę nagany. Podobnie nie wolno zbierać leżącego w lesie drewna lub gałązek, ponieważ mogą one należeć do majątku skarbu państwa i być do dyspozycji zarządu lokalnego nadleśnictwa[6].

Szanuj dzikie zwierzęta leśne!

Spacerując po lesie, nie sposób nie napotkać różnych gatunków dzikich zwierząt. W końcu las to ich przestrzeń życiowa, a naszym obowiązkiem jest traktowanie jej z należytym szacunkiem[7]. Dlatego pamiętaj o tym, aby podczas wędrówki po lesie nie hałasować i zachowywać się spokojnie. Łamiąc te zasady, poddajesz zwierzęta presji, która powoduje zmiany w ich zachowaniu i trybie aktywności dobowej. Dodatkowo naturalną reakcją dzikiej zwierzyny na obecność człowieka jest ucieczka, przez co zwierzę może nawet opuścić swoje dotychczasowe siedlisko[8]. Dlatego nie planuj tras wędrówkowych w wysokich trawach i zaroślach pól i łąk. A kiedy wybierasz się na piknik, zwróć uwagę na to, czy w wybranym miejscu nie ma akurat gniazda lub nory. Jeśli tak, koniecznie poszukaj innego miejsca na wypoczynek.

Szczególną ostrożność zachowaj przede wszystkim w sezonie lęgowym (od kwietnia do czerwca) i zimą. W tym okresie zwierzęta są szczególnie wrażliwe i ze względu na swój instynkt obronny bywają agresywne. Aby dowiedzieć się, jak zachowywać się podczas spotkania z mieszkańcami lasu, zajrzyj do naszego artykułu „Dzikie zwierzęta na szlaku”.

Podobnie spacer z czworonogiem może okazać się nienajlepszym pomysłem. Jeśli zabierasz na wędrówkę swojego pupila, nie zapomnij o smyczy. Widok uciekającego zwierzęcia może być dla psa zaproszeniem do wspólnej gonitwy. Dodatkowo spacer po lesie z nieuwiązanym czworonogiem może zakończyć się upomnieniem przez Służbę Leśną, a w najgorszym przypadku karą grzywny.

zachowanie przyjazne środowisku
zachowanie przyjazne środowisku
zachowanie przyjazne środowisku
zachowanie przyjazne środowisku

Nie rozpalaj ogniska w lesie!

Grillowanie to w sezonie letnim bez wątpienia jeden z najpopularniejszych sposobów spędzania wolnego czasu na świeżym powietrzu. Jednak nie wszyscy znają przepisy przeciwpożarowe i zasady BHP. Co roku w Polsce dochodzi do ok. 1000 pożarów lasów, za których powstanie w 90% przypadków odpowiada człowiek[9]. Pamiętaj o tym, by nie rozniecać otwartego ognia na obszarach leśnych, gdyż jest to surowo zabronione. Rozpalanie ognisk jest dopuszczalne wyłącznie w przeznaczonych do tego celu miejscach. Zasada ta dotyczy również palenia papierosów, które poza wyznaczonym obszarem jest dozwolone tylko za wyraźną zgodą właściciela lasu lub leśniczego. Ponadto z Ustawy o lasach dowiesz się, że rozpalanie ognisk jest możliwe wyłącznie w odległości co najmniej 100 m od granicy lasu lub od wysypisk śmieci, wśród których często można znaleźć materiały łatwopalne. Ta zasada obowiązuje również w parkach narodowych i rezerwatach przyrody.

Zapobiegaj powstawaniu odpadów!

Nigdy nie zostawiaj swoich śmieci w lesie! I powodem tego nie są względy estetyczne, lecz zagrożenie, jakie stanowi zanieczyszczanie środowiska dla mieszkańców leśnej fauny i flory. Z poniższych wskazówek dowiesz się, jak zapobiec powstawaniu odpadów:

  • Korzystaj z butelek wielokrotnego użytku.
  • Kupuj warzywa i owoce bez opakowań.
  • Używaj pojemników śniadaniowych i pudełek wielokrotnego użytku.
  • Zaopatrz się w torbę z materiału.
  • W swoich urządzeniach elektronicznych zamiast tradycyjnych, jednorazowych baterii stosuj akumulatory wielokrotnego ładowania.
  • Bilety podróżne kupuj tylko w formie elektronicznej.

Jednak stosowanie się do wspomnianych wskazówek nie pomoże ci w stu procentach wyeliminować powstawania niepotrzebnych odpadów. Dlatego pomyśl o zapakowaniu do kieszonki plecaka niewielkiego worka na śmieci. Dzięki temu będziesz go mieć w zasięgu ręki, a śmieci bez problemu trafią do najbliższego przydrożnego kosza na śmieci.

Wypoczywaj aktywnie z myślą o środowisku

Natura to jednak nie tylko oaza spokoju. To również szeroki wachlarz możliwości aktywnego spędzania czasu na świeżym powietrzu. W dzieciństwie szkraby wdrapują się na drzewa i budują domki. Dla dorosłych stanowią one niepowtarzalną okazję do profesjonalnej wspinaczki Jednak pamiętaj o tym, że wspinanie się nie w każdym przypadku jest dozwolone, a chwila nieuwagi może skończyć się tragicznie. Dlatego koniecznie zwróć uwagę na rozporządzenia obowiązujące w danym regionie i rozglądaj się za ewentualnymi znakami zakazu. Z zasady należy unikać starych drzew, ponieważ nierzadko znajdują się one pod ochroną. Poza tym wspinaj się wyłącznie tam, gdzie nie gniazdują ptaki. Idealnym rozwiązaniem są parki linowe, które nie tylko dostarczają świetnej rozrywki, lecz są przede wszystkim bezpieczne i nie zagrażają miejscowym gatunkom zwierząt.

Innym sposobem aktywnego spędzania czasu jest wędkowanie. Zanim jednak zaplanujesz weekend z wędką w dłoni, dowiedz się, od kogo możesz uzyskać pozwolenie wędkarskie. Właścicielem lasu może być osoba prywatna, wspierana przez lokalne nadleśnictwo lub Państwowe Gospodarstwo Leśne.

Wspinaczka przyjazna dla środowiska

Bliskość natury i doświadczanie jej uroków to nieodłączny element każdej aktywności wspinaczkowej. W Polsce znajdziesz całe mnóstwo regionów, w których możesz uprawiać wspinaczkę rekreacyjną. Największe skupisko takich miejsc można zaobserwować na południu Polski. Tam też znajduje się najchętniej wybierany przez turystów obszar do wspinaczkowych szaleństw – Wyżyna Krakowsko-Częstochowska. Ten rodzaj sportu przeżywa obecnie szczyt swojej popularności, co zwiększa ryzyko zanieczyszczenia środowiska. Dlatego tym bardziej nie zapominaj o ochronie otaczających cię cudów natury.

Patrząc na skały, można by rzec, że są one jedynie nic nieznaczącym składnikiem przyrody nieożywionej. Jednak okazuje się, że stanowią one ważne siedlisko wielu rzadkich gatunków zwierząt i roślin. Zanokcica skalna czy wiecznie zielone rośliny skalne znalazły tutaj optymalne warunki do życia. Nietoperze, koszatki leśne, jaszczurki murowe i sokoły wędrowne wychowują w szczelinach skalnych swoje potomstwo. Dlatego tak ważne jest, aby przestrzegać zasad i reguł prawnych dotyczących wspinaczki w danym regionie. Dzięki temu natura nadal będzie stanowiła przestrzeń życiową wielu gatunków zwierząt i roślin, a jej walory będą towarzyszyć kolejnym pokoleniom wspinaczy podczas ich wspinaczkowych szaleństw.

Kluczem do ekologicznej wspinaczki jest odpowiednie przygotowanie. Bądź odpowiedzialnym alpinistą i zwróć uwagę na rozporządzenia dotyczące wspinaczki w wybranym regionie. Pamiętaj, że jeśli jest to rezerwat przyrody, możesz wspinać się wyłącznie w miejscach wyznaczonych do tego przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. A warto przypomnieć, że praktycznie każdy rejon jest w pewnym stopniu objęty formami ochrony przyrody[10]. Co ciekawe, wspinaczka w małopolskich rezerwatach przyrody była przez pewien czas zabroniona. Dopiero w 2016 roku, z inicjatywy Polskiego Związku Alpinizmu: http://pza.org.pl/, odbyły się rozmowy, które miały na celu przywrócenie możliwości legalnej wspinaczki[11]. Warunkiem było podjęcie odpowiednich kroków w kierunku zapewnienia ochrony roślinności skalnej, miejsc gniazdowania ptaków oraz stworzenia systemu informacyjno-edukacyjnego. Podobna sytuacja miała miejsce w województwie świętokrzyskim, w którym w 2017 roku Regionalna Rada Ochrony Przyrody pozytywnie zareagowała na wniosek o udostępnienie miejsc do wspinaczki na terenie sześciu rezerwatów przyrody. W ramach tego porozumienia pasjonaci zobowiązali się m.in. do sprzątania i usuwania niepożądanych krzewów w zamian za wytyczenie tras wspinaczkowych.

Trzy młode kruki siedzą w gnieździe na skale

Wskocz na rower i szalej z głową!

Nie tylko wspinaczka skałkowa zapewnia prawdziwą bliskość natury. W końcu jadąc rowerem po górskich wyżynach i dolinach również można podziwiać otaczającą nas przyrodę. Rower to bezsprzecznie jeden z najbardziej przyjaznych dla środowiska środków transportu. Mimo to, wybierając się na górską przygodę rowerową, pamiętaj o kilku podstawowych zasadach:

  • Poruszaj się tylko po wyznaczonych trasach!
  • Nie zostawiaj śladów! Skróć drogę hamowania z zablokowanymi kołami do minimum.
  • Miej swój rower pod kontrolą! Dostosuj prędkość do sytuacji.
  • Zwróć uwagę na pozostałych turystów! Zmniejsz prędkość podczas wyprzedzania.
  • Szanuj świat zwierząt! Opuść ich przestrzeń życiową jeszcze przed zmrokiem.
  • Planuj z głową! Pomyśl o odzieży ochronnej, prowiancie i podstawowych narzędziach.

Podczas wycieczek rowerowych pamiętaj również o ogólnych zasadach ochrony lasu i przyrody. Przyjmij postawę odpowiedzialnego turysty! Zapobiegaj powstawaniu odpadów i z rozsądkiem obchodź się z ogniem! Dzięki temu zrobisz pierwszy krok w kierunku ochrony środowiska.

Podsumowanie: ochrona środowiska to nic trudnego!

Tak niewiele a tak wiele! Wystarczy pamiętać o kilku podstawowych zasadach, aby znacznie przyczynić się do ochrony środowiska. Zapobieganie powstawaniu odpadów to nawyk, który można wykształcić, a który wywrze pozytywny wpływ na przestrzeń życiową wielu dzikich zwierząt i roślin. W końcu to ich dom, a jeśli chcesz korzystać z jego dobrodziejstw, rób to świadomie i odpowiedzialnie.

Źródła:

[1] http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19911010444/O/D19910444.pdf

[2] https://www.gdos.gov.pl/grzybo-i-owocobranie-z-poszanowaniem-przyrody

[3] http://www.infor.pl/akt-prawny/DZU.2018.012.0000142,ustawa-o-ochronie-przyrody.html

[4] https://www.gdos.gov.pl/nowe-rozporzadzenia-o-ochronie-gatunkowej-roslin-i-grzybow

[5] http://www.salamandra.org.pl/przepisy-prawne.html

[6] http://www.lasy.gov.pl

[7] http://niechcianeizapomniane.org/swiatowa-deklaracja-praw-zwierzat/

[8] http://ekonomiaisrodowisko.pl/uploads/17_juszko.pdf

[9] https://www.straz.pl/badz-bezpieczny/statystyki?powiat=&p_data_od=&p_data_do=&data_od=2017-01-01&data_do=2017-12-31

[10] http://krakow.rdos.gov.pl/turystyka-wspinaczkowa-w-malopolskich-rezerwatach-przyrody/ext:pdf

[11] http://pza.org.pl/news/news-skaly/komunikat-o-spotkaniu-w-rdos-krakow-w-sprawie-wspinania-w-rezerwatach-malopolski

Źródło zdjęć:

istock.com/BrianAJackson

istock.com/WilliamSherman