Kobiety w nauce, technologii i innowacji – jak wspierać dziewczęta w wyborze przedmiotów ścisłych
Strategie, praktyczne wskazówki i inicjatywy na rzecz większej obecności dziewcząt w dziedzinach STEM
Kobiety nadal są niedostatecznie reprezentowane na kierunkach studiów i w zawodach związanych z obszarem STEM (z ang. od science, technology, engineering, mathematics). Ukierunkowane wsparcie dla dziewcząt pomaga w przełamaniu barier i zachęca młode kobiety do odkrywania i pogłębiania naukowo-technicznych zainteresowań. W niniejszym przewodniku omawiamy, w jaki sposób można zachęcać dziewczynki i młode kobiety, aby rozwijały swoje talenty w tych obszarach i wybierały ścieżkę kariery związaną w długiej perspektywie z przedmiotami ścisłymi.
Kobiety w nauce, czyli dlaczego warto wspierać dziewczęta w naukach ścisłych
Wprawdzie wiele projektów mających na celu rozwój zainteresowania młodzieży naukami ścisłymi jest skierowanych do wszystkich uczniów, to w rzeczywistości sprawa wygląda zgoła inaczej. Liczne badania pokazują, że w trakcie nauki, niezależnie od osiąganych wyników, dziewczęta coraz częściej tracą wiarę w swoje umiejętności w przedmiotach ścisłych lub zupełnie przestają interesować się tym obszarem wiedzy w okresie dojrzewania. Przyczyny tego zjawiska są różnorodne:
Stereotypowe role społeczne mogą kształtować samoocenę już we wczesnym dzieciństwie („Matematyka nie jest dla dziewcząt”).
Rodzice, a także nauczyciele (często nieświadomie) oceniają dziewczęta jako mniej kompetentne lub utalentowane w przedmiotach ścisłych niż chłopców – nawet przy takich samych wynikach.
Brak kobiecych wzorców utrudnia identyfikację z zawodami z obszaru STEM.
W mediach (np. w filmach, telewizji i internecie) naukowcy lub inżynierowie są często przedstawiani jako mężczyźni.
Czynniki te mają wymierny wpływ na wybór kierunku studiów i zawodu przez uczennice. Dlatego tak ważne jest, aby na szkolnym etapie edukacji działać systemowo – tworzyć środowisko, które nie zniechęca młodych kobiet, lecz wspiera ich pasję, buduje pewność siebie i podtrzymuje zapał do nauk ścisłych.
Dlaczego warto promować zaangażowanie kobiet w świat nauki?
Wspieranie dziewcząt w wyborze kariery w STEM jest zadaniem społecznym i edukacyjnym o daleko idących konsekwencjach. Nie chodzi tu tylko o wyrównanie szans dla kobiet. Większe zróżnicowanie płci w dziedzinach związanych z nauką, techniką czy inżynierią ma znaczący wpływ na wzrost innowacyjności i pozwala młodym ludziom w pełni wykorzystać swoje kompetencje i talenty. Tym ważniejsze jest, aby dziewczęta możliwie jak najwcześniej oraz w długiej perspektywie czasu doświadczały poczucia sprawczości w obszarze STEM i wierzyły, że ich aktywność naukowa ma realne znaczenie.
Oto najważniejsze powody, dla których warto dopingować dziewczęta do działania w dziedzinach nauk ścisłych:
Zapewnienie równych szans: dziewczęta powinny mieć takie same możliwości rozwoju we wszystkich dziedzinach zawodowych, niezależnie od stereotypowych ról płciowych.
Przeciwdziałanie niedoborowi wykwalifikowanej kadry: zapotrzebowanie na odpowiednio wykształcone osoby do pracy w zawodach technicznych stale rośnie. Dziewczęta i kobiety są obecnie główną grupą docelową dla osób zajmujących się rekrutacją na stanowiska w branżach technicznych, a nadal są niedostatecznie reprezentowane.
Wykorzystanie potencjału innowacyjnego: bardziej zróżnicowane zespoły mogą czerpać z bogatszego wachlarza doświadczeń, a tym samym opracowują lepsze rozwiązania. Zwiększenie udziału dziewcząt w sektorze technicznych pozwala wnieść nową perspektywę i opracować kreatywne rozwiązania.
Skuteczne wspieranie dziewcząt w edukacji i rozwoju w obszarze STEM
Etap szkoły średniej lub spotkania z doradcą zawodowym to zdecydowanie zbyt późno, aby skutecznie i długoterminowo rozwijać potencjał dziewcząt w branżach technicznych. Wsparcie to powinno rozpoczynać się jak najwcześniej, oferować różnorodne perspektywy i skupiać się na przełamywaniu stereotypów płci w zawodach technicznych.
Dziewczynki potrzebują ponadto przestrzeni, w której mogą podejmować różne wyzwania w środowisku wolnym od ocen i presji osiągnięć oraz rozwijać pozytywny stosunku do nauk ścisłych i techniki. Następujące aspekty uznaje się zatem za kluczowe, aby w dłuższej perspektywie ośmielić dziewczynki i młode kobiety do planowania przyszłości związanej z przedmiotami ścisłymi:
Wskazówka 1: Wczesna edukacja dziewcząt w zakresie przedmiotów ścisłych
Dzieci nasiąkają stereotypowymi rolami już w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Szybko kształtują się w nich wyobrażenia o tym, co jest postrzegane społecznie jako „typowo męskie” lub „kobiece”. Wyobrażenia te utrwalają się poprzez zabawki, sposób przedstawienia płci w mediach i komunikaty w życiu codziennym – również w odniesieniu do zainteresowań, umiejętności i zawodów. W ten sposób samoocena i zainteresowania dzieci od najmłodszych lat są kształtowane przez nastawienie społeczne. Wczesna edukacja dziewcząt w zakresie przedmiotów ścisłych, technicznych, informatycznych i matematycznych (STEM) jest zatem ważnym czynnikiem w przeciwdziałaniu temu efektowi i tworzeniu równych szans dla wszystkich dzieci. Oto ważne kwestie, które należy wziąć pod uwagę:
Materiały dydaktyczne lub aplikacje edukacyjne poświęcone przedmiotom ścisłym umożliwiają naukę poprzez zabawę. Zwłaszcza dziewczęta powinny mieć do nich ułatwiony dostęp, ponieważ np. zabawki takie jak zestawy konstrukcyjne są częściej wybierane dla chłopców i intensywniej przez nich wykorzystywane.
Stereotypowe wyobrażenia o zawodach związanych z dziedzinami STEM można przełamać, przedstawiając w książkach dla dzieci i podręcznikach szkolnych postacie o różnym pochodzeniu i płci.
Osoby uczące dzieci powinny zwracać uwagę na sposób, w jaki używają języka. Konsekwentne wymienianie nazw zawodów w formie żeńskiej (naukowczyni, badaczka, inżynierka itp.) pozwala dziewczynkom dostrzec obecność kobiet w branżach technicznych i silniej identyfikować się z nimi.
Rodzice odgrywają niezwykle ważną rolę w promowaniu edukacji w dziedzinach STEM – również poprzez sposób, w jaki się zwracają do swoich córek i jak z nimi rozmawiają. Ponieważ to rodzice są pierwszymi wzorami do naśladowania dla swoich dzieci, wpływają (często nieświadomie) na to, jak dziewczęta i chłopcy oceniają siebie i na co się decydują. Specjalnie organizowane spotkania rodziców poświęcone zawodom technicznym dla dziewcząt mogą pomóc w przełamaniu stereotypów i pokazaniu nowych perspektyw, a także w pozyskaniu opiekunów, jako ważnych partnerów w promowaniu STEM. Jeśli rodzice również zachęcają swoje córki do pogłębiania zainteresowania przedmiotami ścisłymi, wsparcie szkolne będzie jeszcze skuteczniejsze.
Wskazówka 2: Przełamywanie stereotypów i pokazywanie nowych perspektyw
Przedmioty z obszaru STEM są często postrzegane jako zbyt abstrakcyjne i mało kreatywne. Dla wielu dziewcząt ważnymi kryteriami przy wyborze zawodu są możliwość pracy zespołowej, komunikacji i wykonywania zadań mających realny sens. Dziewczęta chętniej angażują się w STEM, jeśli dostrzegają znaczenie tych dziedzin dla społeczeństwa, środowiska lub codziennego życia. Ważne zatem jest, aby inspirując młode kobiety do działania w technice i innowacji podkreślać właśnie te aspekty. Szczególnie skuteczne są następujące podejścia:
Praca projektowa zorientowana na zastosowanie: projekty mające bezpośredni związek ze środowiskiem, zdrowiem lub wyzwaniami społecznymi.
Podejście interdyscyplinarne: połączenie tematów STEM z innymi dziedzinami (np. sztuka, etyka, polityka) sprzyja holistycznemu myśleniu.
Kreatywna, oparta na współpracy i samodzielna praca: dziewczęta powinny mieć możliwość opracowywania i realizacji własnych projektów, rozwijając w ten sposób kompetencje i poczucie sprawczości.
Wskazówka 3: Wzorce i mentorki w zawodach STEM dla dziewcząt
Wiele młodych kobiet postrzega zawody techniczne jako abstrakcyjne, nieprzystające do rzeczywistości lub „nie dla mnie”. Dlatego tak ważne jest, aby oprócz aktywizującego i zachęcającego środowiska nauki, w promowaniu dziewcząt w dziedzinach STEM, podkreślać ważną rolę odpowiednich wzorców do naśladowania z sektora nauk ścisłych, techniki i inżynierii.
Pierwszymi osobami kontaktowymi są oczywiście nauczycielki przedmiotów STEM. Podczas wycieczek szkolnych, dni otwartych uczelni lub projektów pozalekcyjnych dziewczęta mogą poznać także inne kobiety zajmujące się naukami ścisłymi. To często młode studentki, wykwalifikowane pracownice w zakładach produkcyjnych lub badaczki uczestniczące w lokalnych projektach. Aby bardziej wyeksponować dla młodych dziewcząt obecność takich kobiet w życiu zawodowym, warto skoncentrować się na następujących kwestiach:
Programy mentorskie: spotkania z młodymi kobietami studiującymi lub pracującymi w zawodach STEM, które opowiadają o swojej karierze oraz są dostępne jako osoby kontaktowe w konkretnych projektach.
Wizyty studyjne z udziałem osób pełniących rolę wzorca: wycieczki do przedsiębiorstw, podczas których kobiety wykonujące zawody z dziedziny STEM przedstawiają swoją codzienną pracę.
Poszukiwanie wzorców w mediach (społecznościowych): filmy, seriale, podcasty lub kanały, które przedstawiają kobiety w zawodach STEM.
Częsty kontakt z realnymi osobami ułatwia dziewczynkom identyfikację z kobietami w STEM, przeciwdziała postrzeganiu ich jako „wyjątków” i tworzeniu między nimi sztucznego dystansu. Kluczowe są takie kwestie, jak:
Wiele różnych wzorców do naśladowania zamiast pojedynczych osób: różnorodność (np. kobiety w zawodach STEM w produkcji, badaniach naukowych lub lokalnych start-upach) zwiększa potencjał identyfikacji.
Autentyczność zamiast samych historii sukcesu: wzorce do naśladowania powinny być wiarygodne, a nie idealizowane. Dziewczęta potrzebują kobiecych wzorców, które wydają się realistyczne: potrafią wyrazić wątpliwości, mówią otwarcie o niepowodzeniach lub stawianiu przed nimi barier, a jednocześnie pokazują, jak odnaleźć swoją drogę.
Podkreślanie podobieństw i budowanie więzi z uczennicami: kobiety w zawodach STEM są doskonałym wzorcem, jeśli posiadają cechy, z którymi dziewczęta mogą się identyfikować. Mogą to być np. hobby lub zainteresowania niezwiązane z zawodem STEM – np. działalność twórcza lub zaangażowanie społeczne.
Wskazówka: Ważne jest, aby dziewczęta miały sposobność zapoznać się z badaczkami, które miały i mają znaczący wpływ na rozwój w swoich dziedzinach. Studiując ich osiągnięcia, mogą zrozumieć, że kobiety zawsze zajmowały ważne miejsce w obszarach związanych ze STEM.
Edukacja STEM dla dziewcząt lub dla obu płci – co jest lepsze?
Często pojawia się pytanie, czy oferty skierowane wyłącznie dla dziewcząt mają sens w kontekście promowania przedmiotów STEM. Może lepiej jest zachęcać do przedmiotów ścisłych organizując zajęcia w grupach mieszanych? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ oba podejścia mają swoje zalety. Formaty skierowane wyłącznie do dziewcząt sprawdzają się, gdy uczestniczki mają jeszcze niewielkie doświadczenie i wiedzę, gdyż zapewnia to im bezpieczną przestrzeń do nauki. W takim otoczeniu często łatwiej im zadawać pytania i próbować nowych rzeczy, ponieważ presja związana z osiągnięciami i porównywaniem się z innymi jest mniejsza, a one same są mniej podatne na strach i uprzedzenia. Z kolei koedukacyjne zajęcia są odpowiednie dla dziewcząt, które mają już pewne doświadczenie lub gdy kluczowa jest praca zespołowa. W grupach mieszanych pojawia się wtedy szansa na uwzględnienia różnych perspektyw i pomysłów.
„Dziewczyny na Politechniki!” i inne projekty na rzecz młodych kobiet w nauce
Samodzielne podejmowanie decyzji, konstruowanie, eksperymentowanie, kodowanie lub najzwyklejsze majsterkowanie – zajęcia i programy tego typu spotykają się ze dużym odzewem wśród dziewcząt. Kluczowe jest jednak to, aby warunki, w jakich odbywają się takie spotkania, wzmacniały ich uczestniczki: dawały miejsce na popełnianie błędów, pokazywanie i świętowanie sukcesów oraz oswajanie kompetencji STEM jako części życia codziennego. Pozaszkolne oferty i programy wsparcia w zakresie przedmiotów ścisłych są zatem idealną okazją do poznania obszarów technicznych i innowacyjnych nie tylko w kontekście lekcyjnym. Warsztaty kodowania, koła zainteresowań przedmiotów ścisłych lub formy nauki oparte na projektach oferują tutaj cenne możliwości zdobycia doświadczenia.
W Polsce działa szereg inicjatyw wspierających dziewczęta w wyborze kierunków technicznych. To m.in. programy Fundacji Edukacyjnej Perspektywy takie jak „Dziewczyny na Politechniki!”, „Dziewczyny do Ścisłych!” czy „Dziewczyny do Nauki!”. Te szeroko zakrojone kampanie od lat promują wśród młodych kobiet wybór studiów technicznych i kierunków ścisłych. Ich celem jest pokazanie, że te dziedziny są dostępne, ciekawe i oferują świetne perspektywy zawodowe. Także specjalnie organizowane konferencje dla kobiet w technologiach, jak największe tego typu spotkanie w Europie „Perspektywy Women in Tech Summit“, pomagają młodym kobietom spotkać się z liderkami branży, brać udział w warsztatach, a także nawiązywać cenne kontakty.
Ważnymi inicjatywami są również program „IT for SHE“ oraz działania Fundacji Inspiring Girls Polska. „IT for SHE“ skupia się na mentoringu młodych dziewcząt zainteresowanych technologią, podczas gdy Fundacja Inspiring Girls Polska łączy dziewczynki w wieku 10–15+ z kobietami-wzorami do naśladowania, organizuje warsztaty i konferencje, a także publikuje raporty na temat aspiracji i pewności siebie młodych kobiet.
Podsumowanie: praktyczne podejście w edukacji i odpowiednie programy wspierają pasję dziewcząt do nauki, techniki i innowacji
Dziewczęta mają takie same zdolności do przedmiotów matematyczno-przyrodniczych lub technicznych jak chłopcy, jednak często potrzebują odpowiednich warunków, aby w pełni rozwinąć swoje zainteresowania i talenty. Niewielkie zaangażowanie w obszary związane z przedmiotami ścisłymi wśród uczennic to często pokłosie ugruntowanych stereotypowych ról społecznych, braku wzorców do naśladowania lub pewności siebie. Decydujące znaczenie mają wczesne impulsy edukacyjne, projekty mające swoje odniesienie do życia codziennego, ale także pozbawiona stereotypów i wrażliwa na kwestie płci edukacja. Kluczowe są również wzorce do naśladowania i mentorki, z którymi uczennice mogą się identyfikować. Dostępne programy i projekty oferują praktyczne doświadczenia i tworzą środowisko edukacyjne, w którym dziewczęta mogą postrzegać nauki ścisłe jako sensowną i kreatywną ścieżkę kariery zawodowej. W ten sposób więcej kobiet będzie działać w obszarach STEM i mieć wpływ na kształtowanie codzienności i przyszłości swojej oraz innych.
______________________________________________
Źródła
https://www.dziewczynynapolitechniki.pl/aktualnosci/264-wciaz-za-malo-kobiet-w-stem
(dostęp 25.08.2025)
https://www.umcs.pl/pl/wciaz-za-malo-kobiet-w-stem,23641,wciaz-za-malo-kobiet-w-stem,160750.chtm
(dostęp 25.08.2025)
https://rownowazni.uw.edu.pl/kobiety-w-sektorze-stem/
(dostęp 25.08.2025)
https://priders.pl/kobiety-w-stem-dlaczego-ich-obecnosc-jest-tak-wazna/
(dostęp 25.08.2025)
https://www.money.pl/gospodarka/kobiety-coraz-czesciej-koncza-studia-w-zakresie-stem-ale-nierzadko-wypadaja-z-rynku-pracy-jak-temu-przeciwdzialac-7168704294095680a.html
(dostęp 25.08.2025)
https://pollub.pl/rekrutacja/aktualnosci/kobiety-w-nauce-dziewczyny-do-nauki-1342.html
(dostęp 25.08.2025)
https://www.gov.pl/web/nauka/kobiety-w-nauce-sila-pasja-i-przelomowe-osiagniecia
(dostęp 25.08.2025)
Źródła zdjęć w kolejności chronologicznej w tekście
Zdjęcie tytułowe: MDBPIXS – stock.adobe.com
1. zdjęcie w tekście: stokkete – stock.adobe.com
2. zdjęcie w tekście: Monkey Business – stock.adobe.com
3. zdjęcie w tekście: David L/peopleimages.com – stock.adobe.com
Dołącz do programu i otrzymaj 10% rabatu powitalnego*
Sięgnij po ekskluzywne korzyści i oferty!
* Nasz rabat powitalny jest ważny przez 30 dni i może być wykorzystany tylko raz, w sklepach stacjonarnych C&A lub w sklepie internetowym C&A, oraz w naszej aplikacji. Minimalna wartość zamówienia wynosi 100 PLN. Nie może być łączony z innymi promocjami oraz rabatami C&A for you. Więcej informacji na temat warunków uczestnictwa można znaleźć na stronie www.c-and-a.com/pl/pl/shop/foryou#termsconditions