Kobiety przeglądają próbki tkanin z recyklingu.

Materiały ekologiczne – solidny fundament zrównoważonej mody

W obliczu kryzysu klimatycznego zrównoważony rozwój staje się dla wielu gałęzi przemysłu priorytetem. Branża modowa jest jedną z nich, a zmiany, które w niej zachodzą, mają ogromny potencjał dla ochrony środowiska i klimatu. Kolejne marki odzieżowe sięgają po ekologiczne materiały z certyfikowanych surowców, takich jak bawełna organiczna, len czy konopie. Na sklepowe półki trafia coraz więcej ubrań z włókien recyklingowanych lub regenerowanych, które w procesie produkcji zużywają mniej energii i wody niż konwencjonalne tkaniny. Niezaprzeczalnie wzrasta też świadomość konsumentów. Coraz więcej z nas zwraca uwagę na oznaczenia i certyfikaty na metkach i stawia na zrównoważoną modę. Z naszego artykułu dowiesz się, które materiały zasługują na miano ekologicznych i dlaczego.

Naturalne tkaniny – ekologiczna odzież z włókien roślinnych i wełny organicznej

Naturalne materiały, wykonane z włókien roślinnych lub zwierzęcych, cieszą się wśród konsumentów coraz większą popularnością. Ogromną zaletą tych surowców jest to, że są one odnawialne i przy uwzględnieniu szeregu czynników, mogą być produkowane w zrównoważony sposób. Poniżej znajdziesz charakterystykę ekologicznych tkanin z włókien pochodzenia naturalnego oraz dowiesz się, dlaczego organiczne odpowiedniki są bardziej przyjazne dla środowiska niż np. konwencjonalna wełna czy bawełna.

Bawełna organiczna

Bawełna to włókno naturalne, uzyskiwane z włosia nasiennego rośliny o tej samej nazwie. Tekstylia wykonane z tego surowca są miękkie w dotyku, trwałe i wytrzymałe. Niestety konwencjonalne uprawy bawełny stwarzają duże zagrożenie dla zdrowia i środowiska naturalnego. Do uzyskania plonów potrzeba ogromnych ilości wody, a żeby zmaksymalizować zyski stosuje się szkodliwe chemiczne nawozy i pestycydy.

Od kilku lat w trosce o bezpieczeństwo konsumentów i naszej planety coraz więcej marek modowych sięga po tkaniny z certyfikowanej bawełny organicznej[1]. Do jej upraw wykorzystuje się jedynie nasiona niemodyfikowane genetycznie. Na plantacjach biobawełny nie korzysta się z chemicznych pestycydów i nawozów, a w zamian sięga po naturalne środki ochrony roślin oraz wzbogaca podłoże organicznym kompostem i nawozem zwierzęcym. Taki rodzaj rolnictwa wspiera bioróżnorodność oraz chroni glebę i wody gruntowe przed zanieczyszczeniami. Tekstylia z bawełny organicznej mogą zostać ponownie przetworzone, o ile tkaniny nie posiadają plastikowych lub metalowych elementów (szwów, nitów, guzików) lub nie zostały zmodyfikowane syntetycznymi barwnikami lub nadrukami. Ze ścinków odzieży wytwarza się nową przędzę, a w efekcie tkaninę nazywaną bawełną recyklingowaną.[2]

Bawełna organiczna: kobieta dotyka miękkie kwiatostany bawełny na polu z ekologiczną uprawą.

UwagaJeśli chcesz wspierać bardziej zrównoważoną produkcję odzieży, uważnie czytaj metki ubrań w sklepach. Nie wystarczy, że dana koszulka czy spodnie zostały wyprodukowane z naturalnych materiałów. Prawdziwy wkład w ochronę środowiska mają ci producenci, którzy na każdym etapie wytwarzania odzieży podporządkowują się wysokim standardom ekologicznym i społecznym. Istnieje wiele oznaczeń i certyfikatów, które informują o konkretnych aspektach produkcji.

UwagaJeśli chcesz wspierać bardziej zrównoważoną produkcję odzieży, uważnie czytaj metki ubrań w sklepach. Nie wystarczy, że dana koszulka czy spodnie zostały wyprodukowane z naturalnych materiałów. Prawdziwy wkład w ochronę środowiska mają ci producenci, którzy na każdym etapie wytwarzania odzieży podporządkowują się wysokim standardom ekologicznym i społecznym. Istnieje wiele oznaczeń i certyfikatów, które informują o konkretnych aspektach produkcji.

Len ekologiczny z europejskich upraw

Wśród naturalnych tkanin len wyróżnia kilka cech, które sprawiają, że jest wyjątkowo przyjazny dla środowiska. Wytwarza się go z przędzy lnianej, uzyskiwanej z łodyg roślin lnowatych. Powstała w ten sposób tkanina jest bardzo wytrzymała, oddychająca i ma właściwości chłodzące, przez co świetnie nadaje się na przewiewne letnie kreacje[3].

Tekstylia z lnu ekologicznego mają podobne zalety, co te z organicznej bawełny. Składają się z włókien naturalnych, które ulegają biodegradacji, o ile nie zostały zbyt mocno przetworzone. Uprawy lnu łatwo dostosować do kryteriów ekologicznego rolnictwa. Świetnie sprawdza się w nich tradycyjny płodozmian (z międzyplonami gorczycy, koniczyny lub podobnych), który utrzymuje odpowiedni poziom składników mineralnych w glebie[4]. Lnowate z reguły potrzebują mało wody, a nierzadko wystarczy im nawadnianie samymi opadami. Dobrze radzą sobie też bez pestycydów i sztucznych nawozów. Dodatkową zaletą lnu jest jego niewielki ślad węglowy – od pokoleń z powodzeniem uprawia się go w Europie. Podczas produkcji certyfikowanego lnu organicznego pomija się etap prażenia w gorącej wodzie, dzięki czemu w znacznej mierze ogranicza się ilość powstałych ścieków[5].

Wełna organiczna

Wełna składa się z naturalnych włókien proteinowych pozyskiwanych z futer owiec, kóz lub alpak. Włókna zwierzęce zapewniają doskonałą izolację, regulują temperaturę, a przy tym są miękkie i przyjazne dla skóry[6]. Doskonale sprawdzają się zrobione z nich czapki, swetry i płaszcze na jesienną i zimową pluchę. Co kryje się więc pod pojęciem wełny organicznej? Tą nazwą może posłużyć się każdy producent, którego hodowla spełnia wymagane ekologiczne i etyczne standardy w kwestii dobrostanu zwierząt. Wśród nich znajdują się m.in.: zapewnienie im odpowiedniego wybiegu, zdrowej żywności oraz unikanie leków hormonalnych i antybiotyków[7].

Tak jak w przypadku innych naturalnych materiałów, wełna organiczna jest surowcem odnawialnym, biodegradowalnym i nadającym się do recyklingu. Decydując się na nią, dokładasz więc swoją cegiełkę do zmniejszenia ilości śmieci. Jeśli los środowiska leży ci na sercu, poszukaj wełnianych ubrań i dodatków w pobliskim second-handzie. Dzięki temu także surowce wyprodukowane w mniej odpowiedzialny sposób mogą stać się częścią zrównoważonej mody.

Tkaniny z konopi

Włókno konopne, pozyskiwane z łodyg roślin o tej samej nazwie, należy do najbardziej wytrzymałych na świecie. Ten surowiec doskonale nadaje się do produkcji zrównoważonych tekstyliów, ponieważ jego uprawy dają obfity plon przy stosunkowo niewielkim zużyciu zasobów naturalnych[8]. Konopie włókniste rosną na niemal każdym podłożu, potrzebują mało wody i wiążą składniki mineralne w glebie. Wykonane z nich ubrania są przewiewne, oddychające i niezwykle wytrzymałe. Rosnącym powodzeniem cieszą się zwłaszcza koszulki i odzież sportowa z tkanin konopnych[9]. Tak jak inne naturalne materiały po zakończeniu cyklu użytkowania, ulegają one biodegradacji.

WskazówkaOprócz wspomnianych wyżej naturalnych tkanin, istnieje jeszcze wiele innych ekologicznych materiałów, które powoli wkradają się na rynek tekstylny. Włókno z drzewa kapok przypomina bawełnę, ale wymaga dużo mniejszego nawadniania[10]. Wciąż trwają też prace nad uzyskaniem trwałych tkanin z alg morskich[11].

WskazówkaOprócz wspomnianych wyżej naturalnych tkanin, istnieje jeszcze wiele innych ekologicznych materiałów, które powoli wkradają się na rynek tekstylny. Włókno z drzewa kapok przypomina bawełnę, ale wymaga dużo mniejszego nawadniania[10]. Wciąż trwają też prace nad uzyskaniem trwałych tkanin z alg morskich[11].

Zrównoważone tkaniny z recyklingu surowców wtórnych

Poliester to syntetyczne włókno szeroko rozpowszechnione we wszystkich gałęziach przemysłu tekstylnego. Do jego ogromnych zalet należy fakt, że stosunkowo łatwo poddaje się recyklingowi, przez co surowiec może zyskać drugie życie.

Tkaniny z recyklingu: grupa dzieci i dorosłych zbiera na plaży plastikowe śmieci do recyklingu.

Zamiast produkować wciąż nowe włókna syntetyczne z nieodnawialnych surowców m.in. ropy naftowej, branża modowa coraz częściej sięga po tkaniny z recyklingu. Powstają one z wszelkiego rodzaju odpadów: od plastikowych butelek przez rybackie sieci po materiały z nadprodukcji przemysłowej. Do wytworzenia plastiku z recyklingu nie zużywa się dodatkowej ropy, przez co wykorzystanie energii jest o 60% mniejsze niż w przypadku jego konwencjonalnego odpowiednika[12]. Także niektóre naturalne tkaniny nadają się do ponownego przetworzenia. W sklepach coraz częściej można znaleźć np. ubrania z domieszką bawełny lub kaszmiru recyklingowanego.

Włókna regenerowane – syntetyczne przędze z naturalnych materiałów

Tkaniny regenerowane powstają, gdy naturalne włókna poddaje się procesowi syntetycznej obróbki. Prawdopodobnie najbardziej znanym przykładem takiego materiału jest wiskoza. Do jej produkcji wykorzystuje się celulozę z oczyszczonej masy drzewnej, która w wyniku skomplikowanych procesów chemicznych zmienia się w lekką i przewiewną tkaninę. Ekologiczny aspekt włókien regenerowanych polega na tym, że pochodzą one z naturalnie występujących, odnawialnych surowców.

  • Szlachetną odmianą wiskozy jest modal. Składa się on z celulozy, uzyskiwanej przeważnie z drzew bukowych, powszechnie występujących w naszym klimacie. Europejskie marki mogą zatem korzystać z lokalnego surowca ze zrównoważonej gospodarki leśnej, tym samym zmniejszając ślad węglowy produkowanej odzieży. Tekstylia z modalu są trwałe, przyjazne dla skóry, oddychające i mają jedwabisty połysk, dlatego często szyje się z niego piżamy lub bieliznę[13].
  • Lyocell, określany też czasami zastrzeżoną nazwą Tencel™, to rodzaj wiskozy pozyskiwany m.in. z drzewa eukaliptusowego, które rośnie niesłychanie szybko i potrzebuje niewielkich ilości wody. Mimo syntetycznej obróbki lyocell pozostaje biodegradowalny. Uzyskana w ten sposób tkanina jest miękka, jedwabista, a zarazem wytrzymała i przewiewna. Dzięki swoim właściwościom sprawdza się przede wszystkim w kolekcjach ubrań letnich lub sportowych[14].

Certyfikaty i symbole na tkaninach ekologicznych: co oznaczają?

Dzięki normom, certyfikatom i specjalnym symbolom na metkach odzieżowych w mig zorientujesz się, czy dane tekstylia zostały wyprodukowane w sposób przyjazny dla środowiska. Poniżej wyjaśniamy kilka wybranych oznaczeń, z którymi zetkniesz się kupując ubrania[15]. Rzecz jasna, istnieje więcej instytucji badających jakość tkanin i przyznających podobne wyróżnienia – na początek radzimy jednak, by zapoznać się z tymi najbardziej renomowanymi.

EU Ecolabel

Symbol EU Ecolabel to oficjalny certyfikat unijny przyznawany przez Komisję Europejską. Oznakowane nim produkty i usługi zostały starannie zweryfikowane pod kątem wykorzystanych materiałów i procesów produkcyjnych. W praktyce oznacza to, że rzeczy z symbolem EU Ecolabel wytworzono tak, by „uzyskać najlepszy możliwy ekobilans“ i zminimalizować ich negatywny wpływ na środowisko. Oznaczenie to znajdziesz zarówno na ubraniach z tkanin naturalnych, jak i sztucznych[16].

EU Ecolabel
Symbol certyfikatu GOTS - Global Organic Textile Standard

GOTS (Global Organic Textile Standard)

Przyznawany od 2006 roku certyfikat GOTS szybko stał się flagowym standardem, o który ubiegają się producenci tkanin i odzieży na całym świecie. Aby tekstylia mogły zostać nim oznaczone muszą spełniać szereg warunków na każdym etapie pozyskiwania i przetwarzania surowców[17]. Oprócz kryteriów ściśle ekologicznych, ważne są też te społeczne, takie jak dobrobyt i uczciwa płaca pracowników. Produkty opatrzone symbolem GOTS muszą składać się przynajmniej w 70% z certyfikowanych włókien tekstylnych z roślin uprawianych biologicznie (o czym świadczy napis na metce "made with x% organic materials"). Jeśli zawartość certyfikowanych surowców sięgnie 95%, cały produkt zyskuje dodatkowo miano „organicznego“[18]

Niebieski Anioł

Certyfikat Niebieskiego Anioła (Blue Angel/Blauer Engel) to najstarszy tego typu standard na świecie, ustanowiony w 1978 roku przez dwa niemieckie ministerstwa: Spraw Wewnętrznych i Środowiska. Jest on obecnie przyznawany w aż 90 kategoriach produktów i ma za zadanie stać na straży ochrony zasobów naturalnych i zdrowia konsumentów[19]. Podczas certyfikacji cały proces produkcji badany jest pod kątem wpływu na środowisko oraz wykorzystania szkodliwych chemikaliów. Symbole przyznawane są tekstyliom składającym się zarówno z naturalnych, jak i sztucznych włókien, o ile spełnią one wysokie wymagania na każdym etapie przetwarzania surowców[20].

Niebieski Anioł

Certyfikaty dla tkanin z recyklingu

Certyfikaty i symbole przyznawane są zrównoważonym materiałom nie tylko ze względu na ich organiczne lub ekologiczne pochodzenie. Równie uważnie bada się procesy produkcji tkanin, które w całości lub częściowo powstają z surowców wtórnie przetworzonych. Takie oznaczenia w praktyczny sposób promują wśród konsumentów ideę recyklingu:

Content Claim Standard

Wymogi Content Claim Standard zostały stworzone przez organizację non-profit Textile Exchange i dokładnie określają normy identyfikalności i transparentności produkcyjnej danych towarów. W praktyce oznacza to, że tekstylia oznaczone danym symbolem zawierają dokładnie taką ilość surowców pochodzących z recyklingu, jaka jest deklarowana, a każdy etap ich wytwarzania jest transparentny i przyjazny środowisku. Wymogi Content Claim Standart stosowane są jako nadrzędna norma, która musi zostać spełniona przez wszystkie produkty oznaczane bardziej szczegółowymi symbolami organizacji Textile Exchange[21]. W zależności od materiału mogą się wśród nich znaleźć:

Tkaniny z recyklingu: symbol Global Recycled Standard
  • Symbol Global Recycled Standard (GRS) potwierdza zawartość włókien z recyklingu w produkcie końcowym. Jednocześnie świadczy też o tym, że podczas produkcji zostały zastosowane odpowiednie środki bezpieczeństwa, ograniczające negatywny wpływ przetwarzania materiałów na środowisko i zdrowie. Oznaczenie jest przyznawane tekstyliom zawierającym co najmniej 50% włókien z recyklingu.[22]
  • Symbol Recycled Claim Standard (RCS) również weryfikuje procentową zawartość materiałów pochodzących z recyklingu i posiada dwa warianty. Napis „RCS 100“ znajdziesz na produktach składających się w co najmniej 95% z surowców wtórnych, natomiast „RCS Blended“ na tych, w których udział ten wynosi minimum 5%[23].
Tkaniny z recyklingu: symbol Recycled Claim Standard
Materiały ekologiczne: symbol Organic Content Standard
  • Organizacja Textile Exchange przyznaje również certyfikat Organic Content Standards (OCS) dla wyrobów tekstylnych z materiałów organicznych. Symbol OCS 100 oznacza, że dany produkt zawiera nie mniej niż 95% włókien pochodzących z upraw ekologicznych[23].

Oznaczenie Cradle to Cradle Certified®

Symbol Cradle to Cradle Certified® pojawia się na tekstyliach, które od samego początku zostały zaprojektowane w sposób umożliwiający ich późniejszy recykling. Ten certyfikat promuje gospodarkę zamkniętego obiegu, w której ilość odpadów zostaje ograniczana do minimum. Stąd, w procesach produkcji spełniających wspomnianą normę, zwraca się uwagę na wykorzystanie materiałów nadających się do ponownego przetworzenia oraz na unikanie szkodliwych chemikaliów. Standard Cradle to Cradle Certified® weryfikuje towary w oparciu o pięć kategorii: wybór materiałów (Material Health), możliwość ich recyklingu (Material Reutilization), wykorzystanie energii odnawialnej (Renewable Energy & Carbon Management), odpowiedzialne korzystanie z zasobów wodnych (Water Stewardship) oraz kwestie społeczne (Social Fairness)[22].  W wyniku certyfikacji przyznawane są cztery rodzaje odznak: brązowa, srebrna, złota i platynowa.

SprawdźSformułowanie „Cradle to Cradle“ („od kołyski do kołyski“) odnosi się do filozofii gospodarki zamkniętego obiegu, w której w miarę możliwości wszystkie surowce zyskują drugie życie. Zgodnie z jej duchem możesz, przykładowo, oddać nienoszone ubrania do sklepu, by posłużyły do stworzenia nowej kolekcji. W ten sposób przyczyniasz się do promowania bardziej zrównoważonej mody i zmniejszasz ilość wytwarzanych śmieci[23]. Odzież spełniająca normy Cradle to Cradle Certified® dzięki przemyślanym projektom i doborowi materiałów może zostać ponownie wykorzystana właśnie w taki sposób.

SprawdźSformułowanie „Cradle to Cradle“ („od kołyski do kołyski“) odnosi się do filozofii gospodarki zamkniętego obiegu, w której w miarę możliwości wszystkie surowce zyskują drugie życie. Zgodnie z jej duchem możesz, przykładowo, oddać nienoszone ubrania do sklepu, by posłużyły do stworzenia nowej kolekcji. W ten sposób przyczyniasz się do promowania bardziej zrównoważonej mody i zmniejszasz ilość wytwarzanych śmieci[23]. Odzież spełniająca normy Cradle to Cradle Certified® dzięki przemyślanym projektom i doborowi materiałów może zostać ponownie wykorzystana właśnie w taki sposób.

Podsumowanie

Nie da się ukryć, że zrównoważone materiały zyskują na znaczeniu w branży modowej, a przemysł tekstylny dąży do zmniejszenia swojego śladu węglowego. Bezpośredni wpływ na to mają same wybory konsumentów, którzy coraz częściej sięgają po tkaniny naturalne, recyklingowane lub regenerowane. Wciąż pozostaje jednak wiele do zrobienia, jak choćby ograniczenie zużycia wody i energii w produkcji ubrań. Dzięki ekologicznym materiałom oraz certyfikatom marki odzieżowe dają swoim klientom wybór i wychodzą naprzeciw coraz bardziej powszechnej potrzebie, by w każdej dziedzinie życia mieć na uwadze dobro naszej planety.

Źródła:

[1]https://goodonyou.eco/most-sustainable-fabrics/
(dostęp 25.10.2021)

[2]https://ecocult.com/can-you-compost-your-clothing/
(dostęp 25.10.2021)

[3]https://www.trvst.world/sustainable-living/fashion/organic-linen-fabric-sustainability/
(dostęp 25.10.2021)

[4]https://www.thegoodtrade.com/features/sustainable-clothing-fabrics
(dostęp 25.10.2021)

[5]https://www.sustainablejungle.com/sustainable-fashion/what-is-ethical-wool/
(dostęp 25.10.2021)

[6]https://www.livekindly.co/what-is-biodegradable-fashion/
(dostęp 25.10.2021)

[7]https://greenerideal.com/news/environment/hemp-next-big-thing-sustainable-fashion/
(dostęp 25.10.2021)

[8]https://fashionunited.com/news/fashion/sustainable-textile-innovations-kapok-fibres/2018040920568
(dostęp 25.10.2021)

[9]https://www.anthropocenemagazine.org/2021/05/algae-could-help-make-the-fashion-industry-green/
(dostęp 25.10.2021)

[10]https://fashionunited.uk/news/fashion/how-sustainable-is-recycled-polyester/2018111540000
(dostęp 25.10.2021)

[11]https://www.masterclass.com/articles/fabric-guide-what-is-modal-fabric
(dostęp 25.10.2021)

[12]https://www.sustainablejungle.com/sustainable-fashion/what-is-lyocell/
(dostęp 25.10.2021)

[13]https://www.siegelklarheit.de/
(dostęp 25.10.2021)

[14]https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1403869165475&uri=OJ:JOL_2014_174_R_0015
(dostęp 25.10.2021)

[15]https://global-standard.org/the-standard/philosophy
(dostęp 25.10.2021)

[16]https://global-standard.org/the-standard/gots-key-features/organic-fibres
(dostęp 25.10.2021)

[17]https://produktinfo.blauer-engel.de/uploads/attachment/de/BE_Factsheet_Textilien_DE_2021-02-11_WEB.pdf
(dostęp 25.10.2021)

[18]https://textileexchange.org/standards/content-claim-standard/
(dostęp 25.10.2021)

[19]https://textileexchange.org/wp-content/uploads/2019/11/GRS-v4.2-Implementation-Manual.pdf
(dostęp 25.10.2021)

[20]https://textileexchange.org/wp-content/uploads/2019/11/RCS-v2.2-Implementation-Manual.pdf
(dostęp 25.10.2021)

[21]https://textileexchange.org/wp-content/uploads/2020/04/OCS-201-V3.0-OCS-User-Manual.pdf
(dostęp 25.10.2021)

[22]https://www.c2ccertified.org/get-certified/product-certification
(dostęp 25.10.2021)

[23]http://www.c2c-centre.com/news/cradle-cradle-fashion-industry
(dostęp 25.10.2021)

Źródła zdjęć:

iStock.com/zoranm

iStock.com/hobo_018

iStock.com/Daniel Balakov

iStock.com/SolStock