Historia Wielkanocy – skąd pochodzą nasze tradycje?

Historia Wielkanocy – skąd pochodzą nasze tradycje?

Wielkanoc to piękne i korowe święto, obchodzone niemal wszędzie na świecie. W Polsce, jeszcze do niedawna najbardziej charakterystycznym świeckim zwyczajem związanym z Wielkanocą był śmigus dyngus – czyli lany poniedziałek. Dziś popularniejsze jest poszukiwanie słodyczy w formie kolorowych jajek schowanych według tradycji przez wesołego zajączka. Co zatem wspólnego mają te zwyczaje ze Świętami Wielkiej Nocy? W dalszej części artykułu dowiesz się skąd wzięły się te współczesne symbole i co one oznaczają.

Dlaczego obchodzimy Święta Wielkiej Nocy?

Czym właściwie jest Wielkanoc? Pochodzenie tego święta i jego geneza nie są jednoznaczne. Jednak wszelkie wiosenne obrządki, pomimo swojej różnorodności, mają ze sobą ważną cechę wspólną – są pożegnaniem zimy i przywitaniem wiosny, symbolizującej życie, płodność i coroczną zmianę na lepsze. W dalszej części tego artykułu poznacie różne symbole i zwyczaje, a dzięki nim także historię Wielkanocy.

  • Już w czasach antycznych świętowano i celebrowano rozpoczęcie wiosny. Tańcząc i śpiewając – a niekiedy także składając ofiary – witano wiosnę z nadzieją na bogate plony.
  • Według tradycji sakralnych, Wielkanoc wywodzi się z Judaizmu. W kulturze żydowskiej świętowano wiosną Paschę, czyli zgodnie ze starotestamentowym przekazem – wyjście Izraelitów z Egiptu i koniec niewoli.
  • W zachodnim kręgu cywilizacyjnym dominuje jednak wizja Świąt Wielkiej Nocy zgodna z tradycją chrześcijańską. Kościół Katolicki obchodzi w ten sposób zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Zwyczaje związane z tym świętem wywodzą się z samej Biblii. Do dziś wyznacza ona podstawy naszej wiosennej tradycji – nie tylko w Polsce, ale także w wielu innych miejscach na świecie.

Zwyczaje wielkanocne – istotne terminy[1]

  • Niedziela Palmowa – upamiętnia wjazd Jezusa do Jerozolimy. Uplecionymi i poświęconymi palemkami delikatnie biczowano się wzajemnie po mszy. Tradycyjnie palmy robiono z tych roślin, które rosną nad rzeką, gdyż te rośliny odradzały się po zimie najszybciej. Była to m.in. wierzba i trawy oraz trzciny nadrzeczne. Miało to przypomnieć o zbliżających się wielkimi krokami świętach i przynieść szczęście. Palmy zatknięte w domu, miały chronić domowników przed złymi mocami, chorobami i nieszczęściem.
  • Środa popielcowa – to czas pokuty i przygotowania do świąt. Posypuje się wtedy głowy popiołem, aby przypomnieć sobie, że wszyscy jesteśmy tu tylko na chwilę.
  • Wielki Czwartek – do dziś w Kościele praktykuje się w ten dzień obrzęd obmywania stóp dwunastu mężczyznom – na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy. Z nieco dziś już zapomnianych tradycji jest zabawa chłopców polegająca na hałasowaniu kołatkami w celu przepędzenia Wielkiego Postu.
  • Wielki Piątek – to dzień wyciszenia. W Kościele jest to dzień bez Mszy Świętej. Mimo to wierni gromadzą się by modlić się razem w ważnych dla siebie intencjach. W niemal każdym polskim kościele jest nocne czuwanie przy grobie Jezusa, którego pilnują strażnicy. W przeszłości obchody Wielkiego Piątku były bardzo widowiskowe. Pojawiały się procesje grzeszników odzianych w worki żałobne, którzy kładli się krzyżem na ziemi i przepraszali za swoje czyny.
  • Wielka Sobota – to Wigilia Wielkanocy. Podczas nabożeństwa w tym dniu święci się ogień, wodę i ciernie. Ogień symbolicznie spala to, co stare, woda daje życie. Dawniej wodą spryskiwano dom, by rok był spokojny. Podsycano ogień i wrzucano do niego leszczyny. Popiół z takiego paleniska rozrzucano po polach w dniu pierwszej orki, co miało zapewnić dostatnie plony. Dziś ogień pełni zupełnie inną rolę – służy do odpalenia paschału, czyli wielkiej świecy, która pali się aż do końca świąt Wielkanocnych.
    Sobota to również dzień święcenia pokarmów, czyli jednej z najważniejszych tradycji w polskim obrządku liturgicznym. Zgodnie z obyczajem święconka powinna zostać przygotowana już w Wielki Piątek.
  • Wielka Niedziela – jest świętem Zmartwychwstania Pańskiego – czyli wg tradycji chrześcijańskiej – zwycięstwem Chrystusa nad grzechem i śmiercią. W polskim zwyczaju, tego dnia cała rodzina zasiada do uroczystego śniadania wielkanocnego, które rozpoczyna się składaniem życzeń i dzieleniem się święconką. Następnie podawane są tradycyjne potrawy takie jak jajka, wędliny, wielkanocne baby i mazurki. Stoły zdobione są bukietami z bazi i pierwszych wiosennych kwiatów.
  • Poniedziałek Wielkanocny – kojarzy się przede wszystkim z polewaniem wodą innych osób, stąd nazywany jest również „lanym poniedziałkiem”. Słowiańskie święto śmigus-dyngus nawiązuje do dawnych praktyk pogańskich, łączących się z symbolicznym budzeniem się przyrody do życia i odnawialnej zdolności ziemi do rodzenia.
zgodnie z chrześcijańska tradycja, Jezus został ukrzyżowany właśnie w okresie żydowskiego święta Paschy. Dlatego też w tym terminie obchodzimy jego zmartwychwstania. Jest to święto zależne od faz księżyca i przypada zawsze tydzień po pierwszej wiosennej pełni. Z tego właśnie względu Święta Wielkiej Nocy obchodzone są najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Cały okres wielkanocny trwa 50 dni, a kończy się on tzw. dniem pięćdziesiątnicy.

UwagaW tradycji chrześcijańskiej równie ważny co sama Wielkanoc jest też Wielki Post. Ma on na celu przygotować nas do Zmartwychwstania Pańskiego. W poście chodzi o symboliczne oczyszczenie osiągane poprzez ograniczanie pokus, a nie o umartwianie się.

UwagaW tradycji chrześcijańskiej równie ważny co sama Wielkanoc jest też Wielki Post. Ma on na celu przygotować nas do Zmartwychwstania Pańskiego. W poście chodzi o symboliczne oczyszczenie osiągane poprzez ograniczanie pokus, a nie o umartwianie się.

Symbolika świąt Wielkanocnych

Gdy myślimy o Świętach Wielkanocnych mamy przed oczami święconkę a w niej pisanki, zajączki i bazie. Jednak święconka nie jest jedynym atrybutem związanym z rezurekcją. Poznaj kilka innych ważnych symboli kojarzących się nieodzownie z Wielkanocą.  

Śmigus dyngus

Śmigus-dyngus jest typowo słowiańską tradycją. Pierwotnie chłopscy polewali dziewczęta wodą na szczęście, aby mogły szczęśliwie i szybko wyjść za mąż. Jeszcze dwie dekady temu popularne było oblewanie każdego, z zamysłem zmoczenia go do suchej nitki. Dziś ta tradycja jest nam dobrze znana, ale nie tak powszechnie praktykowana jak kiedyś.

SprawdźPodobnie jak do gwiazdora czy Świętego Mikołaja, także do zajączka można napisać list z życzeniami. W Niemczech ma on nawet oficjalny adres do korespondencji, na który wysyła się owe listy.

SprawdźPodobnie jak do gwiazdora czy Świętego Mikołaja, także do zajączka można napisać list z życzeniami. W Niemczech ma on nawet oficjalny adres do korespondencji, na który wysyła się owe listy.

Pisanki

Symbolem nowego życia jest również jajko. Według legendy święta Magdalena przed odwiedzeniem grobu Chrystusa zakupiła jajka na posiłek. Okazało się, że po cudzie zmartwychwstania, zmieniły one swój kolor na czerwony i dlatego na pamiątkę tego wydarzenia ludzie malują je na różne kolory.

Najprawdopodobniej jednak jajka malowano z nieco bardziej prozaicznych względów. Otóż podczas postu nie można jeść mięsa ani produktów odzwierzęcych. Aby nie marnować żywności próbowano ją konserwować. Jajka gotowano więc na twardo, a żeby odróżnić je pod względem świeżości, malowano je na różne kolory.

Baranek wielkanocny

Ta tradycja związana jest bezpośrednio z żydowskim świętem Paschy, podczas którego składano to zwierzę w ofierze. Od czasów antycznych stosowano baraninę jako ofiarę dla bogów, by poskromić ich apetyt i ujarzmić siły natury. Ze względu na swoje białe umaszczenie zwierzęta te kojarzone były z czystością i niewinnością. W celu pielęgnowania tej tradycji, z masła robi się dziś figurki w kształcie baranka.

Spacer wielkanocny

W wielu rodzinach nie tylko śniadanie wielkanocne, ale także wspólny spacer, stały się swoistą tradycją pielęgnowaną przez pokolenia. Pozwala spędzić wspólnie czas i cieszyć się budzącą do życia naturą. Spacer nawiązuje również do tradycji związanej z drogą do Emaus, na której uczniowie Jezusa spotkali go ponownie po zmartwychwstaniu.

Te tradycje uzupełniają inne, nieco mniej rozpowszechnione. Wiele rodzin zajmuje się w tym czasie kreatywnym wykorzystaniem czasu. Wielkanoc to wspaniała okazja, aby spędzić czas ze swoimi dziećmi, a przy tym zrobić coś konstruktywnego. W kolejnych artykułach znajdziesz pomysły, co i jak warto zrobić podczas świętowania Wielkanocy.

Wszystkie teksty

Życzenia wielkanocne – najlepiej w formie sentencji wielkanocnej

Kartki wielkanocne – pomysły na świąteczne życzenia

Wielkanoc to doskonała okazja, aby obdarować naszych przyjaciół i rodzinę jakimś ciepłym słowem. W tym tekście znajdziesz pomysły na ozdabianie kartek świątecznych oraz przykładowe wierszyki, służące jako inspiracją do stworzenia własnych życzeń.

Życzenia wielkanocne – najlepiej w formie sentencji wielkanocnej
Koszyczek wielkanocny DIY – tylko kilka prostych czynności i słodki koszyczek jest gotowy

Jak zrobić koszyczek wielkanocny – urocze pomysły DIY

Podczas poszukiwań słodyczy ukrytych przez zajączka wielkanocnego przyda się waszym dzieciom jakiś koszyczek do zbierania łakoci. Poza tym można go wykorzystać jako pojemnik na prezenty dla znajomych i rodziny. W tym artykule dowiesz się w jaki sposób można własnoręcznie zapakować prezenty i przygotować taki koszyczek. Dodatkowo zdradzimy ci również sposób na zapakowanie prezentów, tak aby nasze dzieci cieszyły się już z opakowania.

Dekoracje stołu wielkanocnego – naturalne ozdoby wielkanocne

Śniadanie wielkanocne – przepisy i dekoracje zrób to sam

Śniadanie wielkanocne to centralne wydarzenie życia rodzinnego związane z obchodami Wielkanocy. Jeśli to ty odpowiadasz w tym roku za przygotowanie tego spotkania, możesz szukać gotowych inspiracji na dekoracje i przepisy. W celu znalezienia nowych pomysłów, możesz zajrzeć do tego artykułu. Wypróbuj koniecznie nasz przepis na deser, który znajdziesz na końcu tego tekstu.

Dekoracje stołu wielkanocnego – naturalne ozdoby wielkanocne
Jajka wielkanocne – wiele artykułów spożywczych zawiera naturalne barwniki, które mogą zostać wykorzystane do ozdabiania pisanek

Farbowanie jajek naturalnymi barwnikami

Ekologiczne i naturalne barwniki są powszechnie dostępne. Wystarczy wykorzystać odpowiednie produkty spożywcze. Dowiesz się tutaj w jaki sposób można uzyskać różne pigmenty i jak ozdabiać jajka w oryginalny, ale również naturalny sposób.

Pisanki ❯

WskazówkaPopularną formą pisane są również kraszanki. Jest to piękna i bardzo elegancka forma wykorzystująca folklorystyczne zdobienia i desenie.

WskazówkaPopularną formą pisane są również kraszanki. Jest to piękna i bardzo elegancka forma wykorzystująca folklorystyczne zdobienia i desenie.

Ozdoby wielkanocne DIY – proste i szybkie pomysły na dekoracje niewymagające dużych nakładów finansowych

Ozdoby wielkanocne – pomysły dla całej rodziny

Aby także małe dzieci mogły pochwalić się swoją kreatywnością, przygotowaliśmy kilka gotowych pomysłów odpowiednich dla maluchów w każdym wieku. Twórcza zabawa w gronie całej rodziny to mnóstwo zabawy i radości z tworzenia. Sprawdź nasze pomysły na ozdoby, które przygotujesz razem ze swoimi dziećmi. Są to propozycje zarówno dla tych najmłodszych jak i nieco starszych. Każdy w końcu znajdzie inspirację dla siebie.

Ozdoby wielkanocne DIY – proste i szybkie pomysły na dekoracje niewymagające dużych nakładów finansowych

Żródła:

[1]https://dziecisawazne.pl/tradycje-wielkanocne-jak-to-bylo-kiedys
(dostęp 16.03.2020)

[2]https://www.ekologia.pl/ciekawostki/skad-sie-wzial-zajaczek-wielkanocny,12151.html
(dostęp 16.03.2020)