shop.global.1
Dwaj chłopcy przechodzą przez pasy

Dzieci jako uczestnicy ruchu drogowego

Dzieci postrzegają ruch uliczny w zupełnie inny sposób niż dorośli. Dzieje się tak, ponieważ zdolności, które umożliwiają dzieciom świadome i bezpieczne poruszanie się po drodze, nie są u nich jeszcze w pełni ukształtowane. Przez to kilkulatkom często przydarzają się sytuacje, które mogą je przerosnąć, i w rezultacie narazić na niebezpieczeństwo. Dlatego tak ważne jest, aby rodzice i inni uczestnicy ruchu drogowego poświęcali dzieciom szczególną uwagę i jednocześnie zdawali sobie sprawę z tego, że najmłodsi nieco inaczej postrzegają ruch na drodze.

Co wpływa na zachowanie dzieci w ruchu drogowym?

Zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym wpaja się dzieciom już od najmłodszych lat. Maluchy często jednak nie potrafią jeszcze zastosować tej wiedzy w praktyce. U dziecka w wieku wczesnoszkolnym myślenie abstrakcyjne i wyobraźnia nie są jeszcze w pełni rozwinięte[1]. Oznacza to, że chociaż twoja pociecha uczy się, jak należy zachowywać się w poszczególnych sytuacjach, to w praktyce określenie, czy może przejść przez ulicę, czy nie, będzie sprawiało jej trudność.

Niska zdolność koncentracji to kolejny czynnik, który utrudnia dzieciom właściwą reakcję w sytuacjach zagrożenia w ruchu ulicznym. W drodze do szkoły dzieci nie zawsze potrafią skupić się na ruchu drogowym, przez co są bardziej narażone na wypadki. Kiedy do kilkulatków dociera zbyt wiele bodźców jednocześnie, czują się przytłoczone i nie wiedzą, jak się zachować. Do tego dochodzi czas reakcji, który w porównaniu do dorosłych jest u maluchów jeszcze stosunkowo wolny. Dlatego dorośli powinni zawsze mieć na uwadze wszystkie powyższe czynniki i dostosowywać swoje zachowanie do możliwości najmłodszych. Tylko w ten sposób rodzice, kierowcy i inni uczestnicy ruchu mogą zapewnić dzieciom pełne poczucie bezpieczeństwa na drodze.

Dziecko w wieku szkolnym rozgląda się przed przejściem przez jezdnię

Jak dzieci postrzegają ruch drogowy?

Dzieci są na drodze szczególnie narażone na niebezpieczeństwa. Przez swój wciąż niewielki wzrost[2] maluchy postrzegają otoczenie z zupełnie innej perspektywy i mają gorsze rozeznanie w tym, co dzieje się na ulicy. To sprawia, że często nie potrafią one przewidzieć niebezpieczeństw czyhających na nie w drodze do szkoły. Wyobraź sobie na przykład, że twoja pociecha przechodzi obok auta zaparkowanego na krawężniku. Samochód na linii wzroku dziecka zasłania drogę, przez co maluch nie widzi nadjeżdżających samochodów. Do podobnych sytuacji dochodzi niemal każdego dnia. Problemem nie jest jednak tylko ograniczone pole widzenia maluchów – dzieci równie często bywają niezauważane przez kierowców, co wynika z tego, że są po prostu małe. Dlatego dołóż wszelkich starań, by zwiększyć widoczność swojego dziecka w ruchu ulicznym. Czasem wystarczy jedynie ubrać malucha w jasną odzież, a różnica będzie kolosalna.

Dzieci mają dużo węższe pole widzenia niż dorośli, dlatego mogą objąć wzrokiem jedynie mały wycinek otoczenia i nie są świadome otaczających je zagrożeń. Maluchy zauważają pojazd nadjeżdżający z boku dopiero z bliskiej odległości, przez co często dochodzi do szczególnie groźnych wypadków[3]. Dodatkowo dzieci nie są jeszcze w stanie właściwie ocenić zachowania innych uczestników ruchu – np., czy zostaną zauważone przez kierowcę, czy nie. Dlatego odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci na drodze spoczywa przede wszystkim na dorosłych, jednak pamiętaj o tym, że twoja pociecha powinna w szkole i podczas spacerów stopniowo przyswajać sobie zasady ruchu drogowego dla dzieci[4]. Uczestnicy ruchu drogowego, którzy nie są wystarczająco uważni i nie hamują we właściwym momencie, mogą bardzo szybko doprowadzić do tragedii. Pamiętaj, że kilkulatki są z natury ufne i nie spodziewają się niebezpiecznych sytuacji.

Również postrzeganie dźwięków jest u dzieci w wieku wczesnoszkolnym wciąż dość ograniczone –ten rodzaj percepcji rozwija się dopiero w późniejszym okresie życia. Dlatego twój maluch często nie potrafi właściwie określić, skąd dochodzi dany dźwięk, a tym samym ocenić, z którego kierunku nadjeżdża pojazd.

Trudności z prawidłowym wskazaniem kierunku to jednak nie jedyny problem, z jakim boryka się twoja pociecha. Postrzeganie odległości, prędkości czy drogi hamowania to kolejne zdolności, które u kilkulatków nie są jeszcze w pełni ukształtowane[5]. Rozwój tych umiejętności ma u każdego dziecka indywidualny przebieg i zdarza się, że nawet nastolatkowie mogą mieć z nimi trudności. To powoduje, że dzieciom wydaje się, że samochód porusza się wolniej niż w rzeczywistości, wskutek czego lekceważą niebezpieczeństwo i próbują przejść przez jezdnię. Niestety, błędna ocena sytuacji może mieć poważne konsekwencje.

Jak dzieci zachowują się w ruchu drogowym

Dzieci są z reguły nadpobudliwe, a to cecha, która niestety rzutuje na zachowanie w ruchu ulicznym. Ich reakcje bywają nieprzewidywalne, dlatego musisz liczyć się z tym, że twoja pociecha może cię nieco zaskoczyć. A powodem tego są bodźce zewnętrzne, dochodzące z otoczenia, które odwracają uwagę dzieci od ruchu ulicznego. Maluchy lubią rozglądać się i zatrzymywać wzrok na jakimś wydarzeniu lub rzeczy, która akurat w tym momencie wzbudziła ich ciekawość. Ich reakcja jest najczęściej spontaniczna i natychmiastowa – dziecko biegnie beztrosko w wybranym kierunku, nie zwracając uwagi na otoczenie. Również kiedy maluch słyszy groźnie brzmiący hałas, w pierwszym odruchu często zaczyna uciekać, nie rozglądając się na boki i nie dostrzegając jadących samochodów. Przez to, że zdolności motoryczne u dzieci nie są jeszcze w pełni rozwinięte, kilkulatki łatwo się potykają i przewracają, co stwarza dodatkowe źródło zagrożenia na drodze.

Chłopiec idzie do szkoły w śnieżny, zimowy dzień

Rozwój zdolności na różnych etapach wiekowych

Pamiętaj o tym, że kształtowanie różnych zdolności przebiega u każdego dziecka nieco inaczej. Mimo to orientacyjne przedziały wiekowe mogą stanowić dla rodziców cenną wskazówkę, która pomoże przewidzieć, jak dziecko zachowa się w danej sytuacji.

Do 5. roku życia: Najmłodsze dzieci nie są jeszcze świadome czyhających na nie niebezpieczeństw. W większości nie potrafią nawet ocenić, czy samochód jest w ruchu, czy nie.

6 lat: Do 6 roku życia maluchy mają duże problemy z podzielnością uwagi. Kiedy muszą skupić się na kilku rzeczach jednocześnie, prędzej czy później przestają zwracać uwagę na ruch uliczny.

7 lat: Od tego wieku dziecko potrafi już rozróżniać lewą stronę od prawej, dzięki czemu może rozpoznać kierunek nadjeżdżającego samochodu.

8 lat: U dzieci w tym wieku postrzeganie dźwięków jest już w pełni ukształtowane, co pozwala im prawidłowo określić m.in., z którego kierunku dochodzi dany dźwięk. Poza tym ośmiolatek potrafi już lepiej ocenić zależność pomiędzy wielkością pojazdów a ich oddaleniem i dzięki temu szybciej rozpoznać potencjalne zagrożenie. Zwiększa się również pole widzenia u dziecka.

9 lat: Dzieci coraz lepiej odnajdują się w ruchu drogowym i potrafią realnie oszacować zagrożenie, dzięki czemu zdecydowanie rzadziej stwarzają niebezpieczne sytuacje.

11 lat: 11-letnie dziecko ma stosunkowo dobrą orientację przestrzenną. Potrafi szybko zauważyć zagrożenia na drodze przed a także za sobą, dzięki czemu sprawniej ocenia sytuację wokół niego.

14 lat: Dzieci w tym wieku są w ruchu drogowym zdecydowanie bardziej bezpieczne, mimo to w dalszym ciągu reagują nieco wolniej niż dorośli. Tzw. refleks, czyli stosunkowo szybki czas reakcji, wykształca się w pełni dopiero u osób dorosłych[6].

Podsumowanie

Dzieci w wieku wczesnoszkolnym są szczególnie narażone na niebezpieczeństwa na drodze. Niewielki wzrost, ograniczone pole widzenia i skłonność do nadpobudliwych zachowań prowadzą do tego, że dzieci dostrzegają zagrożenia ruchu drogowego zbyt późno albo niewłaściwie oceniają sytuację. Aby zwiększyć bezpieczeństwo dzieci w drodze do szkoły, rodzice powinni uwzględnić ich trudności i nie stawiać swoim pociechom zbyt wysokich wymagań. Postrzeganie otoczenia, dźwięków i odległości u dzieci kształtuje się wraz z wiekiem. Jednocześnie zwiększa się pole widzenia i umiejętność koncentracji maluchów, dzięki czemu mogą świadomiej reagować w sytuacjach zagrożenia w ruchu ulicznym.

Przygotowaliśmy również plik PDF z wypunktowanymi najważniejszymi zasadami bezpieczeństwa w ruchu drogowym dla dzieci i rodziców.